Foto: Óscar Orengo

Acaba de gañar a súa segunda Cuncha de Ouro en San Sebastián. Sete anos despois de facelo con Los pasos dobles, un triunfo que daquela pareceu encrespar os defensores ultramontanos dese cinema español fofo e sobrado de ganga que manufacturan os dous grandes grupos de televisión privada. Esta vez, hai unhas semanas, xa lle deixaron gozar o merecido recoñecemento á súa arte de cineasta cimarrón, porque a arte de Lacuesta móvese noutra dimensión, onde non alcanza xa o fel dos Botejara da máis rancia crítica española. Así que Entre dos aguas vén completar, nunha viaxe virtuosa a través dos anos, unha ficción documentalizada belísima, La leyenda del tiempo, onde Isaki nos presentou en 2006 os dous irmáns Gómez Romero: Isra, o xitano que ía para cantaor ata que o fatum se cruzou no seu camiño, e Cheíto. E devólvenos ambos os dous desprovistos dos restos da máis mínima veta de inocencia. Sobre este Isra, de neno ninguén a home desarticulado, esténdese a ponte de ferruxe da ferida do tempo. O material co que Isaki forxa estas vidas que respiran autenticidade, aínda que se forxen sobre unha sutilísima representación, é aquel do que están feitos os soños máis tristes, cando non os pesadelos. Estes antiheroes, que algo teñen do Pasolini de Accatone, definen, no seu equilibrio entre verdade e ficción, a grandeza de Isaki Lacuesta como o que é xa: o grande autor do territorio fronteirizo. A fronteira entre a realidade e a dramaturxia, a liña de sombra coa que Lacuesta reflexiona sobre a vida e a súa representación, era unha lúdica xenialidade que brillaba xa naquel boxeador inventado, aquel Cravan que tanto celebrou este Cineuropa en 2002. A partir de entón, o festival foi seguindo as leis das fronteiras, máis ou menos arraianas, do cinema de Isaki. Ese relato de guerrilleiros que volven ao corazón do bosque ou das tebras conradianas onde nunca se inhumaron ben os restos do naufraxio e os loitos das súas loitas, e por iso estes personaxes son os condenados. A fusión de Los pasos dobles de François Augiéras e de Miquel Barceló, dous pintores separados por medio século e polos metros de terra que separan a lenda do museo. A inquietante posibilidade dun home que ocupa a identidade doutro, non como doppelganger senón como expropiador da súa pel. Ou a fronteira entre a Ava Gardner á que un Hollywood do que bebeu Harvey Weinstein definía como o animal máis belo do mundo e aqueloutra Ava Lavinia que atopou naquela España que era un cuartel, paradoxalmente, a súa terra de liberdade. Lembro que tras un pase de festival de La noche que no acaba, en 2010, transmitinlle a Isaki, grande autor do cinema da mestizaxe de ficción e verdade, a mensaxe de que en Cineuropa o agardabamos. E é agora, chegado dunha desas viaxes ao deserto ou no túnel do tempo taciturno, que o recibimos para honrar ese cinema seu, indomeable e transfronteirizo, máis valioso que nunca nun mundo que levanta por todas partes muros de odio.


José Luis Losa
Director de Cineuropa