#CINEUROPA30

Carlos Saura

Relacionado: Premio Cineuropa 2016 a Lola Dueñas e Premio Cineuropa 2016 a Chema Prado


Cando presentou La caza –inicialmente La caza del conejo– Carlos Saura, quen soamente dirixira antes a xa anticipatoria Los golfos e Llanto por un bandido, algo se abalou naquela placa tectónica que ameazaba con moverse e retumbar en canto o cinema español se achegase ao tema da nosa guerra incivil (creo que foi Daniel Sueiro quen así a rebautizou) sen facelo baixo o palio da cruzada salvadora do comunismo. É La caza unha película seminal na historia do noso cine: a primeira que trataba a violencia desatada tras o golpe do 36 coa aura de apocalipse ou de holocausto que a caracterizou.

Chegara Carlos Saura para inscribir un retablo, o da España negra, como epicentro dun corpus fílmico que é, desde un plano tanto creativo e ideolóxico, un dos grandes legados á visión do noso país producidos na segunda metade do século XX. É o que compoñen as oito películas que dirixe desde ese 1966 ata dez anos despois, coa desaparición do franquismo, e que completa un decálogo con dúas crónicas negras da Transición, Deprisa, deprisa e Mamá cumple cien años e unha coda, Elisa, vida mía. Unicamente por ese tramo da súa filmografía xa ocuparía Saura lugar preeminente no espazo de cineastas patrios. Cando se fala de cimas do cinema político, de coraxe para removerse no medio dunha ditadura, neste país poucos lembran as manifestacións ultradereitistas fronte aos cines onde se proxectaba La prima Angélica, con aquela farsa sobre o falanxismo que representaba o brazo en alto escaiolado de Fernando Delgado.

A coraxe de Saura. Aquelas decodificacións da España negra dos vencedores, a de Peppermint Frappé, Ana y los Lobos ou El jardín de las delicias tiveron, xa en democracia, extensións de humillante coherencia co anterior: a negrura que vai da Quinta do Xordo de Goya en Burdeus á matanza de Puerto Hurraco de El séptimo día, pasando por aquel tentáculo sindical da ultradereita tan pouco estudado mesmo historiograficamente –Forza Nacional do Traballo– e que se mostraba no nunca ben ponderado aquelarre de Taxi.

Aquel cinema baixo a ditadura ou filmado sobre os seus estertores ou sobre a paisaxe deixada pola súa paz dos cemiterios, atopaba en Europa o pasmo pola súa grandeza artística e o seu pulso cívico. Tres premios en Berlín, o gran triunfo en Cannes de Cría cuervos, a constante selección na Croisette ou na Berlinale. Cando tratou de maneira directa a guerra civil, como farsa, en Ay, Carmela, bateu todos os marcadores dos Goya.

E, entretecido con este traxecto de cine sobre España e os depredadores da liberdade –que o levou a estender o compromiso urxente ás ditaduras do Cono Sur en Con los ojos vendados– está o Saura que explora nas raíces da tradición estética (outra España profunda, esta de xeración nobre) que revolucionou a visión do flamenco e a música popular, e que vai de Lorca a Falla ou Albéniz. E que atopa logo ligazóns excepcionais en Arxentina, Portugal, Italia, o tango, a ópera ou o fado.

O díptico do gran director español que puxo en pé, dunha parte, o espello cóncavo da desafinada España negra, e que, por outra, alcanzou cimas de sublime harmonía da beleza na arte musical do pobo, atopan a súa confluencia na mestría de Saura para a posta en escena do coral. A través do horror e do despropósito, ou do espírito do sublime, atopamos en Saura ao cineurgo que mellor explicou as disonancias dun país cainita ou as confluencias desde o folclore, o flamenco e a ópera.

As dúas caras dese Xano bifronte, a do espanto e a violencia, e a da beleza abrupta musical e escénica, conforman un dueto onde Eros e Tánatos presiden a obra fílmica do máis importante dos directores españois en activo e a pegada dunha obra que, con dous ou tres nomes máis, marcará de forma indeleble un século do noso cinema.

José Luis Losa,
director de Cineuropa